Tarot, trong suốt chiều dài lịch sử của nó, chưa bao giờ là một hệ thống cố định. Dù phần lớn các bộ bài hiện đại vẫn giữ nguyên cấu trúc 78 lá, cách mà mỗi thế hệ nghệ sĩ và học giả tái hiện chúng lại là minh chứng sinh động cho tính linh hoạt và đa tầng của hệ biểu tượng này.
Từ hình tượng trung cổ đến tầm nhìn cá nhân
Các bộ Tarot từ thế kỷ XV, như của họa sĩ Bonifacio Bembo, đặt nền tảng cho truyền thống biểu tượng của Tarot. Tuy nhiên, trải qua thời gian, các hình ảnh đã được tái tạo, tinh chỉnh, thậm chí thay đổi mạnh mẽ để phản ánh hệ tư tưởng, niềm tin huyền học và thị hiếu thẩm mỹ của từng thời kỳ. Dù thời Trung Cổ có thể xuất hiện trong dáng vẻ khác biệt, thì bản chất tượng trưng – quyền lực, kiểm soát, trật tự – vẫn được duy trì. Chính tính biểu tượng là sợi chỉ đỏ kết nối mọi phiên bản.
Bộ rider-waite-smith – cuộc cách mạng thị giác
Trong số các bộ bài hiện đại, không bộ nào có ảnh hưởng sâu rộng như Rider-Waite-Smith, ra đời năm 1910. Do Arthur Edward Waite – một nhà huyền học uyên bác – thiết kế, và họa sĩ Pamela Colman Smith minh họa, bộ bài này đã định hình lại cách chúng ta tiếp cận Tarot.
Điểm đột phá lớn nhất của bộ này là việc bổ sung cảnh tượng sinh động vào tất cả các lá bài, bao gồm cả các lá số trong Minor Arcana – điều mà các bộ bài trước đó thường bỏ qua, chỉ thể hiện dưới dạng hình học hoặc số lượng vật thể. Thay vì chỉ thấy mười thanh kiếm, ta thấy một nhân vật bị đâm mười nhát, nằm dưới bầu trời u ám – hình ảnh gợi mở không chỉ nỗi đau, mà còn một trạng thái tâm lý, một kịch bản đời sống.
Chính sự chuyển từ “ký hiệu học” sang “ngữ cảnh thị giác” này đã mở ra một không gian diễn giải phong phú hơn, cho phép người dùng không chỉ đọc Tarot, mà còn cảm Tarot bằng trực giác, kinh nghiệm và chiều sâu cảm xúc cá nhân.
Tranh cãi và di sản biểu tượng của waite
Waite từng tuyên bố rằng ông không sáng tạo mà “khôi phục” ý nghĩa thực sự của các lá bài, dựa trên trải nghiệm huyền học sâu sắc của bản thân và tư liệu từ các hội kín như Golden Dawn. Ông không ngại chỉ trích các bộ bài trước, xem chúng là thiếu chính xác hoặc không đủ chiều sâu. Sự thay đổi lá Người Yêu hay Mặt Trời là những ví dụ tiêu biểu cho việc ông “hiệu đính” Tarot theo quan điểm tâm linh riêng, bất chấp dư luận.
Tuy nhiên, sự thật phức tạp hơn. Lá bài Mặt Trời trong phiên bản Waite – một đứa trẻ cưỡi ngựa rời khỏi khu vườn – có lẽ không xa rời truyền thống như nhiều người nghĩ. Trong bộ bài của Bembo, một đứa trẻ kỳ diệu bay trong không trung, tay cầm một chiếc đầu người phát sáng – một hình ảnh đầy tính thần thoại. Vậy ai đang tiếp nối ai?
Người chuyển tải vô thức thành hình ảnh
Dù Waite là người lên ý tưởng, không thể không nhắc đến công lao của Pamela Smith – người đã chuyển những khái niệm trừu tượng thành hình ảnh sống động. Trong nhiều lá bài, hình ảnh bà vẽ vượt xa phần mô tả của Waite. Ví dụ, lá Sáu Kiếm mô tả một hành trình lặng lẽ vượt sông – một biểu tượng của quá trình vượt qua nỗi đau, tinh tế và thầm lặng. Hình ảnh này không chỉ minh họa, mà còn gợi cảm xúc, lay động trực giác người xem.
Quan điểm về tính “đúng – sai” trong các phiên bản tarot
Không giống như các tác giả như Aleister Crowley hay Paul Foster Case – những người xem Tarot như một hệ thống biểu tượng tuyệt đối, khách quan – quan điểm trong bài viết này là: Tarot là một thực thể sống, liên tục phát triển.
Không có một “phiên bản đúng” duy nhất. Mỗi bộ bài là một góc nhìn, một cách diễn giải của trải nghiệm nguyên mẫu chung. Lá Kẻ Ngốc trong bộ Waite có thể mang ý nghĩa thức tỉnh tâm linh, nhưng trong các bộ bài khác, nó có thể là một lời cảnh báo, một niềm vui ngây thơ, hay một lời mời gọi bước vào hành trình chưa biết.
Bằng việc so sánh nhiều phiên bản, người học Tarot được khuyến khích mở rộng nhận thức, vượt khỏi khuôn khổ cứng nhắc của một hệ thống duy nhất. Tarot, theo nghĩa đó, không còn là một bộ bài – mà là một vũ trụ biểu tượng, nơi từng phiên bản góp một mảnh gương phản chiếu trải nghiệm nhân loại.
Lý do chọn bộ rider làm nguồn chính
Tác giả chọn Rider-Waite-Smith không vì xem đó là chân lý duy nhất, mà bởi:
- Cấu trúc hình ảnh trong Minor Arcana giúp người học tiếp cận trực giác dễ dàng hơn, phá vỡ các công thức cũ kỹ.
- Nhiều lá bài trong bộ này – đặc biệt là Kẻ Ngốc – chạm tới tầng nghĩa sâu xa hơn các phiên bản tiền nhiệm.
Tuy nhiên, trong suốt cuốn sách, nếu có một phiên bản khác làm sâu sắc hơn ý nghĩa của lá bài, nó sẽ được xem xét song song, như một đối thoại biểu tượng giữa các thời đại.
Kết luận
Tarot không phải là một hệ thống bất biến. Nó là một dòng chảy – của biểu tượng, của ý thức, và của trải nghiệm con người. Mỗi bộ bài, mỗi lá bài là một cánh cửa. Không có một cánh cửa nào đúng hay sai – chỉ có những hành trình khám phá khác nhau. Khi chúng ta dám bước qua nhiều cánh cửa ấy, ta không chỉ học Tarot – ta học chính mình.
Nhà Cảm xạ học Dr. Dư Quang Châu
GS.TS – Y Dược Học Cổ truyền
Xem thêm:
- Tarot: Hành Trình Tỉnh Thức Qua Ngôn Ngữ Biểu Tượng (bài 1)
- Tarot: Hành Trình Biểu Tượng Xuyên Thời Gian và Ý Thức (bài 2)
- Các Phiên Bản Tarot: Hành Trình Biểu Tượng Qua Các Thời Kỳ (bài 3)
- Tarot và Bói Toán: Hành Trình Từ Trực Giác Đến Tri Thức Biểu Tượng (bài 4)
- Tarot: Khám Phá Cấu Trúc Biểu Tượng Của Hành Trình Nội Tâm (bài 5)
